Rodzaje żagli na jachcie: grot, fok, genua i spinaker w praktyce czarteru

Ile żagli ma jacht czarterowy i jak się nazywają

Typowy jacht czarterowy na Mazurach to slup, czyli jednostka z jednym masztem, grotem i jednym żaglem przednim. Za masztem stoi grot, przed masztem fok albo większa od niego genua. Do kursów z wiatrem służą genaker i spinaker, ale na czarterze zwykle ich nie ma. Na wodzie bardziej od słownika przydaje się umiejętność refowania grota i zwijania foka na rolerze.

Taki układ ma niemal każda mazurska żaglówka czarterowa, od małych jednostek bez patentu po jachty na dziesięć osób.

Grot: żagiel główny i jego części

Grot to żagiel za masztem, rozpięty między masztem a bomem. Jego przedni brzeg, lik przedni, wchodzi w likszparę masztu albo jedzie po nim na pełzaczach. Dolny brzeg, wzdłuż bomu, to lik dolny. Tylny brzeg to lik tylny, zwany też wolnym, bo nie ma oparcia i pracuje najmocniej. Żeby nie trzepotał, ma kieszenie na listwy, czyli sprężyste, płaskie pręty z laminatu, które trzymają profil.

Narożniki to rogi. Róg fałowy idzie do góry na fale. Róg halsowy siedzi przy maszcie, u pięty bomu. Róg szotowy jest na końcu bomu, czyli na noku. Bom, maszt i kokpit opisałem osobno w tekście o nazwach części jachtu.

Refowanie to zmniejszanie powierzchni żagla. Na grocie wygląda tak: opuszczasz żagiel do kolejnego refu i zakładasz nowy róg halsowy na hak przy maszcie. Potem dobierasz reflinkę, która ściąga nowy róg szotowy do bomu. Nadmiar płótna wiążesz refbantami albo zostawiasz w lazy jacku. Na jachtach czarterowych refuje się spod masztu albo z kokpitu, jeśli fały i reflinki są tam wyprowadzone. Kiedy sięgnąć po ref i jak to zrobić krok po kroku, znajdziesz w poradniku o refowaniu żagli.

Lazy jack to pajęczyna cienkich linek od masztu do bomu. Gdy zrzucasz grota, żagiel kładzie się na bomie, zamiast spadać do kokpitu i za burtę. Przy dwuosobowej załodze to duże ułatwienie. Pułapka: stawiając grota, trzymaj dziób dokładnie na wiatr, bo listwy zahaczają o linki. W ofercie na NaCzarter wiele żaglówek ma lazy jack i rolfok, sprawdzisz to w opisie wyposażenia jachtu.

Fok i genua: czym się różnią

Fok i genua to żagle przednie. Stoją na sztagu, czyli stalowej lince biegnącej z górnej części masztu na dziób. Fok mieści się w trójkącie między sztagiem, masztem i pokładem, jego lik tylny nie sięga masztu. Genua jest większa i zachodzi za maszt, żeglarze mówią o zakładce. Jej szoty prowadzi się na zewnątrz want. Przy słabym wietrze genua daje wyraźnie więcej ciągu. Przy silnym robi się ciężka w obsłudze i spowalnia zwrot przez sztag. Dużo płótna musi przejść przed masztem na drugą burtę, a płótno lubi zahaczyć o końce salingu, a róg szotowy z szotami o wanty. Co trzyma sztag i cały maszt, opisałem w tekście o sztagu, wantach i achtersztagu.

Na większości jachtów czarterowych żagiel przedni stoi na rolerze. Rolfok to fok albo genua nawinięta na profil, który obraca się wokół sztagu. Rozwijasz go szotem, zwijasz linką rolera z kokpitu, bez wychodzenia na dziób. Można go też zwinąć częściowo, co działa jak ref, choć profil jest wtedy brzuchaty i jacht idzie gorzej na wiatr. Zwiń rolfoka do końca przed wejściem do portu, przed manewrami na silniku i na noc. Przy wzmagającym się wietrze zmniejszaj oba żagle po trochu, żeby jacht zachował równowagę.

Spinaker i genaker: żagle na kursy z wiatrem

Na fordewindzie i głębokim baksztagu fok chowa się w cieniu grota i przestaje pracować. Spinaker to duży, symetryczny, balonowy żagiel z lekkiego nylonu. Stawia się go na własnym fale. Jeden róg wypycha na nawietrzną spinakerbom, trzymany od góry topenantą, a od dołu obciągaczem. Całością steruje się brasem i szotem. Obsługa wymaga kilku ogranych osób i dobrej komunikacji. Genaker to jego asymetryczny, prostszy kuzyn. Róg halsowy mocuje się na dziobie albo na krótkim bukszprycie, bez spinakerbomu, a żagiel pracuje jak bardzo duża, pękata genua. Łatwiej go postawić i zrzucić, zwykle przez rękaw.

Na czarterze obu żagli z reguły nie ma. Armator ryzykuje drogi żagiel i takielunek, załoga na pierwszym rejsie ryzykuje palce i guza od spinakerbomu. Spinaker w wodzie robi się worem, który hamuje jacht i trudno go wyciągnąć. Na Mazurach wiatr kręci między wyspami, a szlak co chwilę zmienia kierunek. Większość załóg płynie więc z wiatrem na grocie i foku, czasem z fokiem wystawionym „na motyla”, czyli na przeciwną burtę niż grot. Które kursy są pełne, a które ostre, tłumaczę w poradniku o kursach względem wiatru.

Żagle sztormowe: fok sztormowy i trajsel

Fok sztormowy to mały żagiel przedni z grubego, mocno wzmocnionego dakronu, często pomarańczowy, żeby było go widać na fali. Na jachcie z rolfokiem stawia się go zwykle na dodatkowym sztagu wewnętrznym. Trajsel zastępuje grota: ma małą powierzchnię, stawia się go bez bomu, a szoty prowadzi wprost na pokład. To żagle morskie. Na Mazurach spotkasz je rzadko, na jachcie czarterowym praktycznie nigdy. Ich rolę przejmują refy na grocie oraz rolfok zwinięty do rozmiaru chusteczki. Jeśli wieje tak, że myślisz o żaglach sztormowych, zostajesz w porcie. Śniardwy i Mamry przy silnym wietrze budują krótką, stromą falę i przechodzi się je rano albo wcale.

Z czego szyje się żagle i jakie bywa ożaglowanie

Żagle czarterowe szyje się z dakronu, czyli tkaniny poliestrowej. Jest tania i wytrzymała, znosi też składanie byle jak przez kolejne załogi. Z czasem się rozciąga i traci profil, dlatego stary dakron gorzej idzie na wiatr. Laminaty, czyli sklejone warstwy folii i włókien aramidowych lub węglowych, trzymają kształt o wiele lepiej i są lżejsze, ale źle znoszą składanie, trzepotanie i słońce. To żagle regatowe, nie czarterowe. Jeśli twój jacht ma wyświecone żagle, nie walcz z nimi o ostatni stopień ostrości. Ustaw je przyzwoicie według podstaw trymowania i płyń.

Układ masztów i żagli to ożaglowanie. Slup, czyli jeden maszt, grot i jeden żagiel przedni, to standard na Mazurach i wśród jachtów turystycznych na świecie. Z trójkątnym grotem nazywa się go slupem bermudzkim. Kuter też ma jeden maszt, ale dwa żagle przednie: fok i kliwer przed nim. Kecz ma dwa maszty, z niższym bezanmasztem bliżej rufy. Dzieli powierzchnię na mniejsze żagle, ale ma więcej lin do obsługi.

Który żagiel do czego: tabela

Kolumna „na czarterze” opisuje typowy jacht z mazurskiej oferty. Pojedyncze jednostki mogą mieć inaczej. Żaglówki z takim opisem, od rolfoka po silnik, porównasz na stronie z jachtami żaglowymi na Mazurach.

Najczęstsze pytania

Ile żagli ma jacht czarterowy? Dwa: grot i żagiel przedni, czyli fok albo genua. Spinaker i genaker to rzadkie wyposażenie dodatkowe.

Czym różni się fok od genui? Rozmiarem. Fok kończy się przed masztem, genua zachodzi za maszt i daje więcej ciągu przy słabym wietrze. Przy silnym jest cięższa w obsłudze i wolniej przechodzi przez zwrot.

Co to jest rolfok? Żagiel przedni nawinięty na obracający się profil na sztagu. Rozwijasz go i zwijasz z kokpitu linką rolera. Można zwinąć go częściowo zamiast refować.

Czy na czarterze trzeba umieć stawiać spinaker? Nie. Większość jachtów czarterowych go nie ma, a z wiatrem płynie się na grocie i foku. Jeśli armator daje genaker, poproś przy odbiorze o pokazanie, jak go stawiać i zrzucać.

Kiedy refować grota? Wcześnie. Gdy jacht mocno się kładzie, sam ostrzy i ster ciągnie, ref jest już spóźniony. Przy mocnej prognozie zrefuj w porcie, przed wyjściem. Odrefować na wodzie jest łatwo, zrefować w szkwale trudno.

Zdjęcie na okładce: NaCzarter.pl