Zespół NaCzarter
· Zaktualizowano
Nawietrzna i zawietrzna: od której strony wieje?
Nawietrzna to strona skierowana ku wiatrowi, a zawietrzna leży po stronie przeciwnej. Te nazwy zależą od aktualnego kierunku wiatru i punktu odniesienia. Nie są stałymi nazwami prawej i lewej burty. Na jachcie pomagają zrozumieć polecenia, a na wodzie opisać położenie jednej jednostki względem drugiej.
Jeśli sternik mówi „usiądź po nawietrznej”, nie wskazuje zawsze tego samego miejsca w kokpicie. Najpierw trzeba ustalić, skąd napływa powietrze. Po zmianie kursu wskazana wcześniej burta może mieć już inną nazwę względem wiatru. To właśnie ten ruchomy punkt odniesienia najczęściej myli osoby podczas pierwszego rejsu.
Najpierw burty, potem wiatr
Prawą i lewą burtę określamy, patrząc w stronę dziobu. Pozostają prawe i lewe niezależnie od tego, gdzie stoisz. Gdy odwrócisz się twarzą do rufy, prawa burta znajdzie się po twojej lewej ręce, ale jej nazwa się nie zmieni. Pomaga to zrozumieć, dlaczego na pokładzie nie wystarcza powiedzieć „tam, po mojej prawej”.
Nawietrzna i zawietrzna używają innego odniesienia: wiatru. Słownik Royal Yachting Association opisuje windward jako stronę zwróconą ku wiatrowi, a leeward jako stronę od niego odwróconą. Jeśli potrzebujesz uporządkować nazwy stałych części łodzi, zacznij od przewodnika po dziobie, rufie, burtach i kokpicie.
| Określenie | Punkt odniesienia | Co może zmienić odpowiedź? |
|---|---|---|
| Prawa lub lewa burta | Kierunek od rufy do dziobu | Obrót osoby nie zmienia nazwy burty |
| Burta nawietrzna lub zawietrzna | Napływ wiatru względem jachtu | Zmiana kursu albo kierunku wiatru |
| Jacht po nawietrznej drugiego jachtu | Położenie obu jednostek względem wiatru | Przemieszczenie jednostek albo zmiana wiatru |
| Północ, południe, wschód, zachód | Kierunki geograficzne | Nie zmieniają się po obrocie jachtu |
Dwa przykłady, które porządkują nazwy
Wiatr z prawej strony jachtu
Wyobraź sobie łódź stojącą dziobem na północ i wiatr wiejący z dokładnie wschodniej strony. Powietrze napływa od prawej burty. Prawa jest więc nawietrzna, a lewa zawietrzna. To ćwiczenie z kierunków, dlatego na razie pomijamy ruch łodzi i lokalne zmiany podmuchów.
Teraz odwróć w wyobraźni sam jacht: dziób patrzy na południe, wiatr nadal przychodzi ze wschodu. Napływa od lewej burty, więc teraz to ona jest nawietrzna. Nie zmienił się kierunek geograficzny wiatru. Zmieniło się ustawienie łodzi, a razem z nim nazwy burt względem wiatru.
Dwa jachty obok siebie
W drugim przykładzie dwie łodzie stoją obok siebie na osi wschód–zachód. Przy wietrze ze wschodu jacht wschodni znajduje się po nawietrznej zachodniego. Z perspektywy wschodniej jednostki druga leży po zawietrznej. Takie użycie terminów opisuje również NOAA w wyjaśnieniu windward i leeward.
Nie trzeba ustawiać obu dziobów w tę samą stronę, żeby porównać położenie łodzi na mapie. Trzeba natomiast powiedzieć, względem czego określamy stronę. Zdanie „jacht jest nawietrzny” bez informacji o drugiej jednostce bywa niepełne. Precyzyjniej: „ten jacht jest po naszej nawietrznej”.
Wiatr rzeczywisty a wiatr pozorny
Podczas płynięcia sprawa staje się ciekawsza. Powietrze odczuwane na pokładzie zależy zarówno od wiatru, jak i od ruchu jachtu. To wiatr pozorny. Raymarine wyjaśnia w słowniku żeglarskim, że uwzględnia on kierunek i prędkość poruszania się jednostki. Czujnik wiatru mierzy właśnie ten przepływ; wyliczenie wiatru rzeczywistego wymaga dodatkowych danych.
Łatwo wyobrazić to sobie na rowerze: nawet przy nieruchomym powietrzu podczas jazdy czujesz podmuch od przodu. Na jachcie własny ruch również wpływa na odczuwany kierunek i siłę powietrza. Dlatego prognoza „wiatr zachodni” nie mówi jeszcze, z której burty poczujesz go w każdej chwili rejsu.
Przy rozpoznawaniu stron na pokładzie obserwujesz napływ powietrza względem łodzi. Przy opisie położenia wysp i dwóch jachtów przydaje się kierunek wiatru w przestrzeni. Jeśli mieszasz te dwa zadania, pojawiają się pozorne sprzeczności. Nazwy kursów względem wiatru są kolejnym krokiem po opanowaniu tego rozróżnienia.
Jak ćwiczyć bez zgadywania komend?
Na spokojnym odcinku rejsu poproś sternika o wskazanie nawietrznej burty. Najpierw nazwij ją po prostu „prawa” albo „lewa”, a dopiero później dodaj określenie względem wiatru. Powtórz ćwiczenie po zaplanowanej zmianie kursu. Zwróć uwagę, co zmieniło się w położeniu jachtu, a co w podmuchu.
Dobre pytanie brzmi: „Czy teraz nawietrzna jest prawa burta?”. Jest znacznie czytelniejsze niż „czy mam przejść tutaj?”, szczególnie gdy sternik patrzy przed siebie. W trakcie manewru nie przemieszczaj się po pokładzie tylko po to, żeby sprawdzić definicję. Ustal miejsce z prowadzącym, a rozmowę odłóż do chwili, gdy może poświęcić ci uwagę.
Możesz też narysować na kartce jacht i strzałkę pokazującą kierunek ruchu powietrza. Zaznacz początek strzałki jako stronę, z której wieje. Obracaj rysunek łodzi, pozostawiając strzałkę nieruchomo. Potem zostaw łódź w miejscu i zmieniaj strzałkę. Oba ćwiczenia pokazują, dlaczego ta sama burta nie jest zawsze nawietrzna.
Gdzie łatwo o nieporozumienie?
Nie rozpoznawaj strony wyłącznie po słońcu, widocznym brzegu czy miejscu, w którym siedzi załoga. Żaden z tych punktów sam w sobie nie określa kierunku napływu powietrza. Również określenie „za wyspą” wymaga dopowiedzenia: za nią względem trasy, obserwatora czy wiatru?
Przy wietrze dokładnie od dziobu lub rufy prosty przykład „wieje z jednej burty” przestaje wystarczać. Nie próbuj wtedy wyprowadzać zasad spotkania z inną jednostką z samego położenia bomu lub intuicji. Terminologia używana w przepisach wymaga osobnego wyjaśnienia. Tutaj uczymy się opisywać położenie, a nie rozstrzygać, kto ma ustąpić drogi.
Najczęstsze pytania
Czy nawietrzna zawsze jest po prawej stronie? Nie. Może być po prawej albo lewej stronie jachtu, zależnie od jego ustawienia względem wiatru. Prawa burta pozostaje prawą niezależnie od tej zmiany.
Czy po każdym skręcie zmienia się burta nawietrzna? Nie. Niewielka zmiana kursu może pozostawić wiatr po tej samej stronie. O zmianie decyduje to, z której strony teraz napływa powietrze.
Czy zawietrzna oznacza, że nie ma tam wiatru? Nie. To określenie kierunku lub położenia. Samo słowo nie obiecuje ciszy, schronienia ani spokojnej wody w danym miejscu.
Czy wystarczy znać nawietrzną, żeby ocenić pierwszeństwo? Nie. Takiej decyzji nie podejmuje się na podstawie jednego określenia. Prowadzący musi ocenić całą sytuację i właściwe dla akwenu przepisy.
Przećwicz nazwy na swoim pierwszym rejsie
Wybierając jacht na Mazury, zaplanuj czas na krótkie omówienie pokładu i komend z osobą prowadzącą. Znajomość tych dwóch słów przydaje się od pierwszego dnia, ale nie musisz udawać, że rozumiesz polecenie. Powtórzenie go własnymi słowami pozwala od razu wyjaśnić nieporozumienie.
Zdjęcie ilustracyjne z katalogu NaCzarter.pl.
