Nawietrzna i zawietrzna: co to jest i jak to rozróżnić na jachcie

Co to jest nawietrzna i zawietrzna

Nawietrzna to strona, od której wieje wiatr. Zawietrzna to strona, na którą wiatr wieje. Tak samo mówi się o burcie jachtu, o brzegu jeziora, o wyspie, o boi i o drugim jachcie na wodzie. Najprostszy sposób, żeby to zapamiętać: stań twarzą do wiatru. To, co masz przed sobą, jest nawietrzne. To, co za plecami, zawietrzne.

Wszystko na wodzie przesuwa się od nawietrznej do zawietrznej: fala, dryfujący jacht i czapka, która wpadła do wody. Skąd wieje, podpowiada wimpel na topie masztu, a nadchodzący podmuch widać na wodzie jako ciemniejszą plamę zmarszczek. Nazwy kierunków wiatru opisaliśmy osobno w tekście o róży wiatrów.

Burta nawietrzna i zawietrzna: gdzie siedzi załoga

Na jachcie nawietrzna burta to ta, w którą uderza wiatr. Na ostrym kursie jacht przechyla się na drugą stronę, czyli na zawietrzną. Nawietrzna jest wysoko i sucho, zawietrzna nisko i mokro. Dlatego załoga siedzi na nawietrznej: jej ciężar prostuje jacht. Sternik też siedzi po nawietrznej, bo stamtąd widzi żagle i podmuchy nadchodzące po wodzie. Przechył jest wyraźny na kursach ostrych i na półwietrze, z wiatrem od rufy niemal znika. Nazwy kursów, od bajdewindu po fordewind, znajdziesz w poradniku o kursach względem wiatru.

Żagle i bom wychylają się na zawietrzną. Pracujący szot foka biegnie po zawietrznej burcie, luźny po nawietrznej. Po zwrocie wszystko się odwraca: nawietrzna staje się zawietrzną, załoga przechodzi na drugą stronę, a szoty zamieniają się rolami. Krok po kroku pokazujemy to w tekście o zwrocie przez sztag i przez rufę.

Przykład. Wychodzisz z Giżycka na Niegocin i płyniesz na południe. Wieje z zachodu, czyli masz wiatr z prawej strony. Prawa burta jest nawietrzna, lewa zawietrzna. Jacht przechyla się na lewo, załoga siedzi po prawej. Robisz zwrot i wracasz na północ: wiatr przychodzi teraz z lewej, lewa burta jest nawietrzna i wszyscy przesiadają się na nią. Wiatr wieje tak samo, zmienił się tylko twój kurs.

Brzeg nawietrzny i zawietrzny: gdzie kotwiczyć

Brzeg nawietrzny to ten, od którego wieje. Wiatr schodzi z lądu na wodę i fala nie ma gdzie się rozbudować. Tuż pod takim brzegiem woda jest gładka, a im dalej od niego, tym fala większa. Brzeg zawietrzny to ten, na który wiatr wieje. Fala biegnie przez całe jezioro i dopiero tam się łamie. Pod brzegiem zawietrznym jest głośno i mokro, a gdy coś się zepsuje, kończysz na kamieniach albo w trzcinach. Na Śniardwach i Mamrach fala przy silnym wietrze jest krótka i stroma, więc tam brzeg zawietrzny omijaj szerokim łukiem.

Stąd zasada: na noc wybieraj osłoniętą zatokę pod brzegiem nawietrznym, poza torem wodnym, i zapal światło kotwiczne. Jeśli kotwica puści, jacht zdryfuje na otwartą wodę, a nie na brzeg. Linę kotwiczną wydaj z zapasem, kilka razy więcej niż wynosi głębokość; zbyt krótka lina podrywa kotwicę przy każdym mocniejszym podmuchu. Pod brzegiem zawietrznym nie stawaj na noc, nawet jeśli wieczorem wieje słabo. Wiatr na Mazurach często skręca nocą i zatoka, która osłaniała, rano może być po złej stronie. Gdy obudzi cię inny ruch jachtu, sprawdź, co masz za rufą.

Jedno wyrażenie bywa tu zdradliwe: „zawietrzna wyspy”. Oznacza osłoniętą stronę wyspy, czyli miejsce, gdzie chcesz stanąć. Z pokładu ten sam brzeg jest dla ciebie nawietrzny, bo wiatr idzie od wyspy na jacht. Pamiętaj przy tym, że część wysp na Mazurach, między innymi na Kisajnie, to rezerwaty. Stajesz na kotwicy w zatoce, na wyspie nie biwakujesz.

Nawietrzna w porcie: podejście do kei i muring

W porcie kotwicy nie rzucasz, cumujesz do dalb albo na muring, ale o podejściu i tu decyduje wiatr. Wiatr dociskający wieje od wody na keję: keja jest po twojej zawietrznej. Podchodź wolno, pod małym kątem i zatrzymaj jacht z wyprzedzeniem, bo wiatr sam dopchnie cię do pomostu. Odbijacze wywieś nisko na burcie od strony kei, zanim zaczniesz manewr. Od dociskającego wiatru trudno potem odejść, więc przy wyborze miejsca szukaj takiego, gdzie wiatr odpycha.

Wiatr odpychający wieje od kei na wodę: keja jest po twojej nawietrznej. Podchodź pewniej, pod większym kątem, i jak najszybciej podaj cumę dziobową. Jeśli zwlekasz, dziób odpada od pomostu i trzeba podchodzić od nowa.

Przy stanowisku między dalbami albo między sąsiadami liczy się wiatr boczny. Celuj odrobinę po nawietrznej stronie wolnego miejsca: zanim dojdziesz, wiatr zepchnie jacht na zawietrzną, dokładnie tam, gdzie chcesz stanąć. Odbijacze wywieś na burcie zawietrznej, bo to ona spotka się z sąsiadem albo dalbą. Muring to lina od pomostu do ciężaru na dnie, która trzyma dziób, gdy stoisz rufą do kei. Łapiesz go bosakiem od rufy i przechodzisz z nim na dziób, zanim wiatr zrobi swoje.

Między jachtami: kto ustępuje i kto zabiera wiatr

Gdy kursy dwóch jachtów żaglowych się zbiegają i oba idą tym samym halsem, czyli mają wiatr z tej samej burty, ustępuje jacht nawietrzny. Zawietrzny trzyma kurs. Zapamiętaj to tak: kto ma wiatr pierwszy, ten schodzi z drogi. Gdy halsy są różne, ustępuje ten, który ma wiatr z lewej burty. Kto ma pierwszeństwo wobec motorówek, statków pasażerskich i kajaków, opisaliśmy w tekście o prawie drogi na Wielkich Jeziorach.

Wyprzedzający ustępuje zawsze, po nawietrznej czy po zawietrznej. Do tego dochodzi osłona żagli, czyli cień wiatrowy. Każdy jacht pod żaglami zabiera wiatr temu, który płynie blisko po jego zawietrznej, trochę z tyłu. Jeśli ktoś wyprzedza cię po nawietrznej, twoje żagle na chwilę zwiotczeją. Jeśli ty mijasz kogoś ciasno po jego nawietrznej, robisz mu to samo. Na regatach to broń, na rejsie turystycznym brak kultury. Trzymaj dystans.

Osłonę rzuca też ląd. Wysoki brzeg albo las zabierają wiatr daleko na wodę: tuż pod brzegiem nawietrznym żagle często wiszą, a kilkadziesiąt metrów dalej wieje pełną siłą. Widać to przy wyjściu z zalesionych zatok Kisajna: najpierw flauta, potem nagły przechył, więc miej szoty w ręku, nie w knadze.

Ściąga: co robić po nawietrznej, a co po zawietrznej

Najczęstsze pytania

Jak zapamiętać, która strona jest nawietrzna? Stań twarzą do wiatru. Przed tobą jest nawietrzna, za plecami zawietrzna. Na jachcie działa też skrót: przechył idzie na zawietrzną, załoga siada na nawietrznej.

Czy nawietrzna to lewa czy prawa burta? Ani jedna, ani druga na stałe. Nawietrzna jest ta burta, z której w danej chwili wieje. Lewa i prawa burta są przypisane do kadłuba, nawietrzna i zawietrzna do wiatru.

Pod którym brzegiem jest bezpiecznie w szkwale? Pod nawietrznym, czyli tym, od którego wieje. Woda jest tam gładka, a jeśli coś pójdzie nie tak, wiatr zepchnie cię na otwarte jezioro, nie na kamienie. Od brzegu zawietrznego trzymaj się daleko i zmniejsz żagle, zanim szkwał dojdzie; jak to zrobić, piszemy w poradniku o refowaniu żagli.

Co znaczy „iść na nawietrzną” albo „wyjść na nawietrzną”? Zdobywać wysokość, czyli przesuwać się w stronę, z której wieje. Tak mówi się, gdy ostrzysz, żeby ominąć cypel od strony wiatru albo mieć zapas drogi. Pod wiatr idzie się zygzakiem; technikę opisuje poradnik o halsowaniu.

Czy nawietrzna i zawietrzna mają znaczenie na houseboacie? Tak, najbardziej w porcie. Houseboat nie ma żagli i nie przechyla się, ale ma płaskie dno i wysoką nadbudówkę, więc boczny wiatr spycha go na zawietrzną szybciej niż żaglówkę. Przy podejściu celuj po nawietrznej stronie stanowiska i wywieś odbijacze po zawietrznej burcie.