Komary i kleszcze na Mazurach: jak się chronić na jachcie i przy brzegu

Komary i kleszcze na Mazurach w skrócie

Na rejsie po Mazurach chronią cię repelent stosowany zgodnie z etykietą, moskitiery w lukach, długie rękawy wieczorem, oglądanie skóry po każdym zejściu na brzeg i szczepienie przeciw KZM przed sezonem. Ostrożność ma tu sens, bo warmińsko-mazurskie ma drugą najwyższą w Polsce zapadalność na kleszczowe zapalenie mózgu: w 2025 r. 9,9 przypadku na 100 tys. mieszkańców wobec średnio 2,5 w kraju.

Kłopot zaczyna się zwykle przy brzegu: wieczorem przy kei, na dzikim postoju pod lasem i na spacerze po trawie przy porcie.

Ile jest zachorowań w regionie

Dane: biuletyn NIZP PZH i GIS „Choroby zakaźne i zatrucia w Polsce w 2025 roku”. Sanepid w Olsztynie w raporcie za 2023 r. pisał wprost o endemicznym występowaniu zakażonych kleszczy w województwie i o tym, że najwięcej zachorowań na KZM jest we wschodnich powiatach. Według NIZP PZH kleszcze są aktywne od kwietnia do października, z mocniejszym okresem wiosną i latem i słabszym jesienią. Na majówkę, w wakacje i we wrześniu kleszcze są więc aktywne.

Gdzie spotkasz kleszcza, a gdzie komara

Kleszcze siedzą w wilgotnych miejscach z bujną roślinnością, czyli w lesie i na jego skraju, w zaroślach, na łąkach i nad brzegami jezior, jak opisuje sanepid w Elblągu. Na jacht przynosisz je z brzegu, na nogawkach, w trawie przyklejonej do butów albo na psie. U dzieci w około 70% przypadków kleszcz siedzi na głowie, na granicy włosów i za uszami, a u dorosłych pod kolanami, w pachwinach i na brzuchu.

Komary i kuczmany kłują najmocniej o zmierzchu i przy dużej wilgotności powietrza. Badanie komarów prowadzone w latach 90. na Mazurach, w okolicach Kętrzyna, pokazało, że najliczniejszy tam gatunek trzyma się dużych jezior z bogatą roślinnością przybrzeżną, a samice atakują najchętniej późnym wieczorem. Meszki gryzą za dnia, w pełnym słońcu, i według sanepidu ich ukąszenia częściej niż komarów dają obrzęk i zaczerwienienie. Samo ukłucie komara w Polsce zwykle kończy się na swędzeniu. Gorączka Zachodniego Nilu zdarza się u nas pojedynczo, w 2024 i 2025 r. po dwa przypadki w całym kraju, w województwie warmińsko-mazurskim żadnego.

Jak chronić się na jachcie

Sanepid radzi osłaniać okna i drzwi gęstą siatką i nie otwierać ich wieczorem przy zapalonym świetle. Na jachcie to samo dotyczy luków i zejściówki. Jeśli jacht nie ma moskitier, zapytaj o nie armatora albo weź własną siatkę, którą przypniesz bez kleju, a wieczorem zapalaj w kabinie światło dopiero po zamknięciu luków. Na wieczór przy kei i na zejście na brzeg zakładaj długie spodnie z nogawkami w skarpetkach, zakryte buty i koszulę z długim rękawem.

Repelent wybieraj tylko z pozwoleniem na obrót, którego numer jest na etykiecie. Na etykiecie są też wiek, od którego można go stosować, i to, ile razy dziennie. Te limity różnią się nawet przy tej samej substancji: środek z 20% ikarydyny jednego producenta jest dopuszczony od 2 lat, a innego od 6 lat. Nie nakładaj repelentu na uszkodzoną skórę ani bezpośrednio na twarz, tylko najpierw na dłonie. Dziecku nie nakłada się go na dłonie, bo trafiają do ust i oczu, więc dorosły nakłada środek na swoje ręce, a potem na twarz dziecka. Jeśli używasz kremu z filtrem, według amerykańskiego CDC najpierw nakładasz filtr, a dopiero potem repelent. Środki z permetryną są do ubrań, nigdy na skórę.

Spirale dymne producenci przeznaczają do używania na otwartej przestrzeni, a CDC radzi nie wdychać ich dymu. Na pokładzie to żarzący się przedmiot, więc stawiaj spiralę z dala od lin, poduszek i żagli i nie zostawiaj jej bez nadzoru. Na dzikim postoju pod lasem miej repelent i siatki pod ręką od wieczora, bo trawa i zarośla są tuż przy burcie.

Jak usunąć kleszcza na jachcie

1. Chwyć kleszcza pęsetą albo lassem jak najbliżej skóry.
2. Pociągnij w górę zdecydowanym, płynnym ruchem, nie ściskając odwłoka.
3. Nie smaruj go tłuszczem ani niczym innym, nie przypalaj, nie wykręcaj i nie rozgniataj.
4. Zdezynfekuj miejsce ukłucia, na przykład spirytusem, i umyj ręce.
5. Jeśli w skórze został fragment kleszcza albo nie umiesz go wyjąć, idź do lekarza lub pielęgniarki w przychodni albo w nocnej i świątecznej opiece zdrowotnej.

Według pacjent.gov.pl szybkie usunięcie kleszcza, najlepiej w ciągu doby, znacząco zmniejsza ryzyko zachorowania. Wyjątkiem jest KZM, bo wirus jest w ślinie kleszcza i według NIZP PZH nawet szybkie usunięcie nie ogranicza ryzyka zakażenia. NIZP PZH nie zaleca też badania kleszcza. Przez kolejne tygodnie obserwuj miejsce ukłucia: rumień wędrujący pojawia się najwcześniej po kilku dniach, zwykle około siódmego dnia, ale nie u każdego. Rumień, wysoka gorączka, silny ból głowy albo objawy neurologiczne to powód do wizyty u lekarza. Lasso do kleszczy i pęseta powinny być w apteczce, którą bierzesz na rejs po Mazurach.

Szczepienie przeciw KZM przed sezonem

Program Szczepień Ochronnych na 2027 r. zaleca szczepienie przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu osobom przebywającym na terenach, gdzie choroba występuje częściej, w szczególności turystom i rodzinom z małymi dziećmi. Schemat podstawowy to trzy dawki, a według NIZP PZH pierwszą najlepiej przyjąć w lutym albo marcu, żeby mieć ochronę od początku sezonu kleszczy. W schemacie przyspieszonym drugą dawkę podaje się dwa tygodnie po pierwszej. Szczepionki są dostępne od pierwszego roku życia. Szczepienie jest zalecane, ale płatne, a wykonasz je w przychodni POZ, w prywatnej przychodni albo, jako dorosły, w aptece, która szczepi. O tym, czy i kiedy się szczepić, decydujesz z lekarzem.

Rejs z dziećmi planujesz trochę inaczej, więc zajrzyj też do naszego planu rejsu z dziećmi na tydzień. Psa po spacerze po brzegu też obejrzyj, zwłaszcza jeśli wybierasz czarter jachtu z psem.

Najczęstsze pytania

Czy na Mazurach jest dużo kleszczy? Tak. Sanepid opisywał w województwie warmińsko-mazurskim endemiczne występowanie zakażonych kleszczy, a zapadalność na KZM jest tu prawie cztery razy wyższa niż średnio w Polsce.

Kiedy na Mazurach są kleszcze? Według NIZP PZH od kwietnia do października, najwięcej wiosną i latem. Najczęściej siedzą w lesie, w zaroślach i w wysokiej trawie nad brzegami jezior.

Jak usunąć kleszcza na jachcie? Pęsetą albo lassem, chwytając jak najbliżej skóry i ciągnąc zdecydowanie w górę. Nie smaruj go i nie przypalaj, a miejsce ukłucia zdezynfekuj i obserwuj przez kilka tygodni.

Jaki środek na komary dla dziecka? Taki, który ma pozwolenie na obrót i na etykiecie dopuszcza wiek twojego dziecka. Limity wieku różnią się między produktami, nawet przy tej samej substancji czynnej.

Kiedy komary na Mazurach gryzą najbardziej? O zmierzchu i przy dużej wilgotności powietrza. Meszki gryzą za dnia, w słońcu.