Het NaCzarter-team
Een vaarbewijs is papier. Zeiler zijn is iets anders
Ik begin meteen met het antwoord, want die vraag komt hier in de haven elk seizoen terug. Een vaarbewijs geeft je bevoegdheid, de rest krijg je van het water. Voor een zeiljacht uit de chartervloot, zoals een Antila 33 of een Maxus 33.1 RS, heb je een vaarbewijs nodig en daar valt niets over te discussiëren. Voor een houseboat niet, en daar varen tegenwoordig heel wat mensen mee die twee jaar eerder niet wisten van welke kant ze de steiger moesten benaderen. Zijn dat zeilers? Dat hangt ervan af wat ze er de komende vijf seizoenen mee doen.
Vroeger deed je er jaren over
Toen ik begon, rolde je niet zomaar van de straat het zeilen in. Je kwam binnen via een club of via de scouting. Eerst was je degene die het dek schrobde en jerrycans sjouwde. Daarna nam iemand je een week mee aan boord, omdat er een bemanningslid ontbrak. Dan een tweede seizoen, een derde, weer een cursus, weer een examen. Voordat iemand je het roer langer dan een uur toevertrouwde, waren er twee of drie jaar voorbij.
Het onderhoud deed je zelf. Hout, plamuur, lak, het voorjaar in de loods en handen die je tot in mei niet schoon kreeg. Niemand noemde dat teambuilding. Of de boot was klaar voor het seizoen, of er ging niemand varen. Door de kanalen werd er soms met lijnen vanaf de kant getrokken, want er was één motor voor de hele haven en die zat net op een andere boot. Dat was geen romantisch avontuur, dat was een gewone dinsdag.
Maar het belangrijkste was iets anders. Je zat in een omgeving die op je lette. Iemand keek mee als je afmeerde en zei zonder omhaal dat je het fout deed. Als je het verprutste, wist de hele haven het. Als bij iemand 's nachts een lijn losschoot, stond de halve haven op. Hoe deze meren er vroeger uitzagen, beschreven we apart in het stuk over Mazurië honderd jaar geleden, en over de sfeer van die seizoenen in herinneringen aan vroeger.
Tegenwoordig stap je in één weekend in
Nu gaat het zo: korte cursus, examen, papiertje. Of helemaal zonder, want je huurt een houseboat en gaat varen. Je betaalt en je ligt op het water. Geen wachtlijst, geen club, geen drie jaar jerrycans sjouwen.
Oude zeilers schudden daarover hun hoofd en eerlijk gezegd: ze hebben voor een groot deel gelijk. Er is inderdaad iets voorbij. Voorbij is de haven als de plek waar je je hele winter doorbrengt, en het samen sleutelen aan rompen. Er is geen situatie meer waarin je zonder anderen simpelweg niet uitvaart, want vandaag krijg je het jacht kant-en-klaar aan de steiger overhandigd. Dat komt niet terug en we moeten niet doen alsof het anders is.
Maar precies diezelfde openheid heeft mensen op het water gebracht die vroeger geen enkele kans hadden. Omdat er in hun stad geen club was, omdat niemand hen introduceerde. Die oude wereld kon, met heel zijn ethos, ook gesloten zijn en liet je soms merken dat je er niet bij hoorde. Ik zie hier in Port Royal elk jaar gezinnen die voor het eerst van hun leven op het water overnachten, en een deel van hen komt het volgende seizoen terug, en het jaar daarna weer. Tegen hen zeggen dat dit geen echt zeilen is, zou gewoon oneerlijk zijn.
De school van karakter is niet verdwenen. Ze is alleen niet meer verplicht
Dat is wat mij betreft de kern van de zaak. Vroeger kon je niet door het zeilen heen zonder die school, want ze zat ingebakken in de weg naar binnen. Vandaag kun je haar overslaan. Je kunt uitvaren, een week varen, het jacht inleveren en nooit iets leren. Alleen: het meer vraagt vooraf nergens naar. Het toetst precies hetzelfde als dertig jaar geleden.
Of je bij zijwind tussen de meerpalen kunt komen zonder je buurman te rammen. Of je de muring met de bootshaak vanaf de achtersteven pakt en er rustig mee naar de boeg loopt, in plaats van er met z'n vijven aan te sjorren. Of je omdraaide toen het begon te waaien, in plaats van 's middags het Śniardwy op te gaan omdat "we nu eenmaal een plan hadden". Of je de haven schoon achterliet. Kisajno, Mamry en Śniardwy controleren je papieren niet. Ze controleren of je nadenkt.
Een houseboat is trouwens een eerlijke leermeester. Vlakke bodem, geen zeilen en heel veel gevoeligheid voor zijwind bij manoeuvres in de haven. Je leert sneller vooruitdenken dan je zelf doorhebt. Wat en hoe, dat beschreven we in de gids over varen zonder vaarbewijs in Mazurië.
Vroeger, nu, en wat niet veranderde
| Vroeger | Nu | Wat hetzelfde bleef |
|---|---|---|
| Binnenkomen via een club, de scouting en seizoenen bij iemand aan boord | Korte cursus met examen of een houseboat zonder vaarbewijs | Je eerste zelfstandige manoeuvre vergeet je jaren niet |
| Winter in de loods, plamuur, lak, samen klussen | Jacht klaar, overgenomen aan de steiger | Je levert de boot in zoals je hem zelf zou willen krijgen |
| Een oudere maat leerde het je aan boord | Je leert het zelf of van een instructeur die je betaalt | Zijwind bij de meerpalen toetst iedereen even hard |
| Slepen met lijnen, één motor voor de hele haven | Een motor op elk jacht, plus de sluis Guzianka en de brug in Giżycko | Je plan volgt de openingstijden, niet andersom |
| Gemeenschap met een clubpasje | Toevallige mensen van de steiger ernaast | Er is altijd iemand die je lijn aanpakt als je alleen aanlegt |
Het ethos bleef, alleen zonder pasje
Kijk maar naar wat er echt niet veranderd is. Je komt alleen tussen de meerpalen, met een kind aan boord, en er staat altijd wel iemand op van het avondeten om je lijn aan te nemen. Als er een windvlaag aankomt, waarschuwen mensen elkaar zonder eerst te vragen wie welk papiertje heeft. Afval en vuilwater lever je in de haven in, want dit is beschermd gebied en dat weet iedereen. 's Avonds wordt het stil in de haven en dat hoef je niemand uit te leggen. Op eilanden die reservaat zijn ga je niet aan land, hoe verleidelijk de baai ernaast er ook uitziet. En een barbecue steek je niet aan dek aan, alleen daar waar de haven er plek voor heeft.
Dat is dat hele ethos. Het is niet verdwenen. Er wordt alleen geen pasje meer voor uitgegeven. Vandaag beslist iedereen zelf of hij bij de mensen wil horen die het zo doen. Een deel van de nieuwkomers zit er vanaf de eerste tocht in, sneller dan menige oude rot.
Waar begin je als je vandaag begint
De simpelste weg: begin bij het water, niet bij het examen. Neem een week een houseboat, manoeuvreer, overnacht in de haven, kijk hoe de buren afmeren. Verhuurweken lopen in het seizoen meestal van zaterdag tot zaterdag, dus een week is een natuurlijke maat voor de eerste keer. Doe daarna je vaarbewijs, als je weet dat dit iets voor jou is. Andersom kan ook, maar dan gaat het papier voor de vaardigheid uit en is de eerste harde wind een onprettige les. Welk vaarbewijs wat toestaat, zetten we uiteen in het stuk over welk vaarbewijs je nodig hebt in Mazurië.
En nog iets, tot slot. Er bestaat geen leeftijd waarop het te laat is. We hadden mensen die ruim na hun zestigste voor het eerst achter het roer stonden en die nog altijd varen. Het vaarbewijs krijg je van een commissie. De rest krijg je van het water, langzaam, seizoen na seizoen. Dat duurt, en maar goed ook.
Veelgestelde vragen
Heb je een vaarbewijs nodig voor Mazurië? Voor een gehuurd zeiljacht wel, want dat zijn boten in de trant van de Antila 33 of de Maxus 33.1 RS. Voor een houseboat als de Stillo 30 of Stillo 31 niet, die vaar je zonder papieren na een instructie bij de overdracht van de boot.
Is varen zonder vaarbewijs "echt zeilen"? Een houseboat heeft geen zeilen en kruist niet, dus zeilen in strikte zin is het niet. Maar verantwoordelijkheid, het lezen van het weer en manoeuvreren in de haven leert het je net zo goed. Veel zeilers zijn precies zo begonnen.
Waarmee begin je het leren? Met één week op het water met iemand die ervaring heeft, of met een houseboat waar je zelf voor de manoeuvres verantwoordelijk bent. Pas daarna de cursus. Dan heeft de theorie iets om zich aan vast te haken.
Is een vaarbewijs de moeite waard als het ook zonder kan? Ja, als je onder zeil wilt varen en zelf over de tocht wilt beslissen. Het opent de zeilvloot en zet je kennis van de regels op een rij. Gaat het je vooral om een rustige week met het gezin, dan is een houseboat ruimschoots genoeg.
Bestaat de oude zeilwereld nog? In clubs en op regatta's zeker wel. In een charterhaven ziet het er anders uit, losser en vluchtiger, maar hulp bij het afmeren en een waarschuwing voor de wind werken nog precies zoals vroeger.
Omslagfoto: Skimel — CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons
