Avond in een Mazurische haven: shanty's, barbecue en gesprekken op de steiger

De tweede helft van het zeilen

Wat gebeurt er in een Mazurische haven nadat je hebt aangelegd? Dan begint de tweede helft van de tocht: barbecueën op de aangewezen plek, zeemansliederen bij de gitaar, gesprekken op de steiger en een taverne op twintig meter van de kade. Na 25 jaar in dit vak zeg ik het klanten recht voor de raap: een zeiltocht bestaat voor de helft uit zeilen en voor de helft uit avonden. En vaak zijn het juist die avonden die je langer bijblijven dan de slagen overstag.

Er is zo'n moment dat iedereen kent die ooit gevaren heeft. De laatste landvast valt over de kikker en alle spanning van de dag glijdt van je schouders. De motor gaat uit, het wordt stil, iemand op het buurjacht knikt je toe. Vanaf dat moment vaart niemand meer ergens heen. De kaart verdwijnt onder tafel en je stapt op slippers het dek op.

Waar shanty's vandaan komen en waarom ze op de meren worden gezongen

Shanty's zijn geen toeristenliedjes. Het zijn werkliederen uit de tijd van de grote zeilschepen. Een stuk of vijftien man trok aan één lijn of duwde de kaapstander rond, en daar was een gezamenlijk ritme voor nodig. De shantyman zong het couplet, de bemanning antwoordde met het refrein, en op het refrein werd er getrokken. Zo klonk het werk op zee, voordat machines die klus overnamen.

Op de Mazuren trekt niemand meer met z'n twintigen aan een lijn, maar de shanty's zijn gebleven. Omdat ze één eigenschap hebben die geen enkele playlist heeft: ze verbinden generaties. Opa en kleinzoon kennen dezelfde refreinen en zingen ze bij dezelfde steiger. Het gaat altijd hetzelfde. Iemand drie jachten verderop pakt een gitaar en na een kwartier zingt de halve steiger mee. Niemand heeft iemand uitgenodigd, niemand heeft gerepeteerd. Het werkte gewoon.

Tavernes pal aan de kade

De grotere havens hebben kroegen direct aan het water. In Mikołajki zie je vanuit de kuip de tafeltjes staan, in Giżycko is de taverne soms dichterbij dan het sanitair, en in Sztynort speelt het avondleven zich praktisch op de kade af. Ik ga hier geen ranglijst maken, want iedereen heeft zijn favoriet en verdedigt die als een goede ankerplek. De regel is simpel: je stapt van je jacht, gaat aan tafel zitten, bestelt vis en luistert hoe iemand naast je vertelt over de valwind van vandaag. Bij de derde keer vertellen zit er al twee keer zoveel wind in het verhaal. En dat is prima.

Barbecue: alleen op aangewezen plekken

Hier word ik even saai, want dat moet. Aan boord van een charterjacht wordt niet gebarbecued. Nooit. Polyester smelt en brandt, benedendeks staat een gasfles, en ernaast liggen andere jachten afgemeerd, romp aan romp. Open vuur in die combinatie is geen risico, dat is vragen om een ongeluk. Daarom hebben havens aangewezen plekken: barbecueplaatsen aan de wal, weg van de boten. Daar is een barbecue helemaal op zijn plaats.

En eerlijk gezegd: aan de wal is het gewoon beter. De geur van een barbecue die over de steiger drijft is de meest doeltreffende uitnodiging op de Mazuren. Werkt beter dan een telefoontje. Na twintig minuten staan er drie bemanningen bij het rooster, iedereen heeft iets meegebracht en niemand weet meer van wie het procureurslapje was. Wat je moet meenemen om iets uit te delen te hebben, heb ik beschreven in mijn tekst over proviand voor aan boord.

De steiger, oftewel de beste weer-app van het vaargebied

's Avonds verandert de steiger in een informatiebeurs. Wie vanaf Węgorzewo kwam, vertelt hoe het waaide op de Mamry. Wie terugkomt van de Śniardwy, waarschuwt voor de ondiepte waar hij een uur op vastzat. Iemand anders tipt een visrestaurant waar ze je eerlijk te eten geven. De beste weer-app van het vaargebied is je buurman op de steiger: hij heeft data van de hele dag en deelt die graag.

Kinderen regelen het nog sneller. Een uur na het aanleggen vormen de kleintjes van drie naburige boten al één bende, rennen ze over de steiger en hebben ze hun eigen, zeer belangrijke zaken. Volwassenen hebben daar iets langer voor nodig en meestal één barbecue. En 's ochtends is er de beloning: een "goedemorgen" van de bemanning waarmee je gisteren tot de nachtrust hebt zitten praten. Op het vaarwater kom je elkaar nog twee keer tegen en elke keer is het een begroeting van oude bekenden.

Nachtrust en steigeretiquette

Rond 22.00 uur, uiterlijk 23.00 uur, gaan muziek en lawaai omlaag. Zo gaat het in elke Mazurische haven, en dat is geen regel uit een reglement, maar steigercultuur. De slapers naast je zijn ook op vakantie, en van romp tot romp is het soms maar een halve meter. Een goede bemanning voelt dat moment zelf aan: de gitaar gaat in de hoes, het gesprek gaat op fluistertoon verder, en wie langer wil blijven zitten, zit stiller. De beste gesprekken beginnen toch juist dan, bij gedoofd licht, als je alleen nog de vallen tegen de masten hoort tikken.

De havenavond in een notendop

Veelgestelde vragen

Mag je barbecueën op een charterjacht? Nee. Vuur, polyester en een gasfles vormen een combinatie die je niet maakt. Barbecueën doen we alleen op aangewezen plekken in de havens en op kampeerterreinen.

Tot hoe laat mag er muziek gemaakt worden in de haven? Volgens gewoonte tot de nachtrust, dus grofweg tot 22.00-23.00 uur. Daarna praten op fluistertoon. De slapers naast je zijn ook op vakantie.

Moet je shanty's kennen om mee te kunnen zingen? Nee. Shanty's zijn zo gebouwd dat het refrein er vanzelf in gaat. Na twee coupletten zing je net zoals de rest van de steiger.

Waar gebeurt 's avonds het meest? In de grotere havens: Mikołajki, Giżycko, Sztynort. Daar staan de tavernes pal aan de kade en speelt het avondleven zich op de wal af.

Tot slot één advies uit 25 jaar jachten overdragen: de beste avonden kun je niet plannen. Je hebt geen reservering en geen playlist nodig. Aanleggen, de steiger op stappen en "goedemorgen" zeggen is genoeg. De rest doet de haven.

Omslagfoto: NaCzarter.pl