Het NaCzarter-team
Wanneer reven? Zodra je er voor het eerst aan denkt
De regel is zo oud als het zeilen zelf en in 25 jaar charteren heb ik er geen uitzondering op gevonden: reef op het moment dat het voor het eerst in je opkomt. Niet "over tien minuten", niet "na deze slag", niet "als het nog wat aantrekt". Als je aan reven denkt, betekent dat dat de wind al op de grens zit. En in Mazurië kan die grens binnen een paar minuten verschuiven, want een zomerse windvlaag komt sneller dan jij de grootzeilval kunt vinden.
Het beste reven is het reven dat niemand ziet, omdat je het al in de haven deed of op rustig water in de luwte van het bos. Een rif dat te vroeg is gestoken, haal je er zo weer uit. Een rif steken in een squall is een gevecht met klapperend doek, een hellend dek en je eigen zenuwen.
Wat is een rif eigenlijk
Reven is simpelweg het verkleinen van het zeiloppervlak. Een kleiner zeil vangt minder wind, de boot helt minder, het roer wordt lichter en de bemanning zit niet langer met witte knokkels op het gangboord. Op een typische Mazurische charterzeilboot heb je twee dingen tot je beschikking: het grootzeil reven en de fok oprollen op de rolfok. Het grootzeil heeft meestal één of twee riffen, dus twee "verdiepingen" waarmee je het kunt inkorten.
Belangrijk voor beginners: een gereefde boot vaart bij harde wind helemaal niet langzamer. Hij vaart sneller en rechter, omdat hij niet op zijn zij gaat liggen en niet vecht met het roer. Helling boven een bepaalde hoek is puur verlies: de romp remt, het roer houdt de koers niet meer en de zeilen werken toch al niet goed.
Hoe reef je het grootzeil
Afhankelijk van de boot kom je twee systemen tegen. Weet je niet welk systeem je hebt, vraag het dan bij de overdracht van de boot. Serieus, die ene vraag bespaart je later een hoop stress.
Reeflijntjes, de klassieker
De volgorde is altijd ongeveer hetzelfde. Zet de boot met de boeg dicht bij de windlijn, het handigst op een langzaam draaiende motor, zodat het grootzeil niet trekt. Vier de grootzeilval en laat het zeil zakken tot de hoogte van het reefoog. Zet de halshoek vast bij de giek en doorzet de val weer. Pas daarna haal je de reeflijn van de schoothoek aan en zet je die strak. Tot slot verzamel je het losse doek en bind je het met de reeflijntjes langs de giek vast. De reeflijntjes zijn er alleen om het doek netjes te houden, ze dragen geen enkele belasting, dus knoop ze niet met kracht vast.
Reefsysteem met lijnen
Een deel van de boten heeft een reefsysteem waarbij je de hele operatie met lijnen vanuit de kuip doet of met een slinger bij de giek. Handig, want niemand hoeft het kajuitdak op. Het principe blijft hetzelfde: val vieren, reeflijn aanhalen, val weer doorzetten. De systemen verschillen in details van boot tot boot, dus nogmaals: vraag het de verhuurder bij de overdracht, en steek het liefst op de eerste dag bij zwakke wind een keer een rif als oefening.
Rolfok: de simpelste manier om zeil te minderen
De fok op charterboten zit vrijwel altijd op een rolsysteem aan het voorstag. Het is de snelste manier om het zeiloppervlak te verkleinen: je viert de fokkenschoot, trekt aan de rollerlijn en het zeil rolt zich om het voorstag. Je kunt een deel oprollen of alles. Een deels opgerolde fok heeft een slechter profiel en trekt minder, maar bij harde wind is dat geen probleem, want kracht heb je toch al in overvloed.
Eén waarschuwing: de rolfok verleidt je om alleen daarmee te reven, want het is twee seconden werk. En daar komt het onderwerp balans om de hoek kijken.
Balans: kleiner grootzeil of kleinere fok
Een boot onder zeil hoort licht loefgierig te zijn, dus vanzelf een beetje naar de wind toe willen draaien. Dat is veilig, want een losgelaten roer stuurt de boot in de wind en haalt de kracht eruit. Het probleem begint als je de zeilen ongelijk mindert.
- Rol je te veel fok weg en laat je het grootzeil vol staan: de boot wordt sterk loefgierig, het roer zwaar en het schip trekt bij elke vlaag naar de wind.
- Reef je het grootzeil flink en laat je de fok vol staan: de boot wordt lijgierig, loopt vanzelf van de wind weg en is moeilijk op te loeven. Dat is de slechtere situatie, want in een squall wil je juist snel kunnen oploeven om de kracht uit de zeilen te halen.
Minder daarom min of meer proportioneel. De typische volgorde op een Mazurische boot: eerst het eerste rif in het grootzeil, dan de fok voor een derde tot de helft inrollen, daarna het tweede rif in het grootzeil en de fok dieper ingerold. Trekt de boot nog steeds aan het roer naar de wind, steek dan een extra rif in het grootzeil. Wil hij niet oploeven, rol dan wat fok in. Meer over hoe je de boot aan het roer voelt, vind je in ons stuk over zeiltrim voor beginners.
Hoeveel wind, hoeveel zeil
Hieronder een indicatieve tabel voor een typische charterzeilboot met een bemanning met weinig tot gemiddelde ervaring. De schaal zelf en hoe die er op het meer uitziet, hebben we apart beschreven in het artikel over de schaal van Beaufort op het meer.
| Wind | Wat doe je met de zeilen |
|---|---|
| 1-3 Bft, licht tot matig | Volle zeilen. Een goed moment om het reven rustig te oefenen. |
| 4 Bft, witte schuimkoppen op de golven | Beginnende bemanning: eerste rif in het grootzeil, fok licht ingerold. Ervaren zeilers: volle zeilen, maar het rif stand-by. |
| 5 Bft, de wind drukt duidelijk | Rif in het grootzeil plus deels ingerolde fok, voor iedereen. Beginners kunnen het best gewoon in de haven blijven. |
| 6 Bft, harde wind | Tweede rif, fok diep ingerold of helemaal weg. Het water is alleen voor ervaren bemanningen. |
| 7 Bft en meer, squalls | Zeilen weg, motor aan, koers naar de haven of een beschutte plek. Niemand hoeft iets te bewijzen. |
Zie dit als een vertrekpunt, geen ijzeren wet. De ene boot is de andere niet, en dat geldt ook voor bemanningen.
Wanneer de zeilen strijken en op de motor verder gaan
Er komt een moment waarop reven geen zin meer heeft. Als de boot zelfs met verkleinde zeilen bij elke vlaag plat gaat, het roer met je vecht en de bemanning bang is, strijk of rol dan alles weg en ga op de motor. Met de boeg in de wind en de golven, rustig, naar de dichtstbijzijnde beschutting. De motor op een Mazurische zeilboot is geen schande, het is veiligheidsuitrusting.
En het allerbelangrijkste, typisch Mazurisch: zomerse squalls komen snel, vaak na een hete, drukkende dag. Een zwarte wolkenmuur uit het westen is het signaal om nú zeil te minderen, niet over een kwartier. De geschiedenis kent de afloop van het negeren van dat signaal, we hebben het beschreven in ons stuk over de witte squall in Mazurië. Check de weersverwachting voor elk vertrek; hoe je dat als zeiler doet, beschrijven we in de gids over weer en veiligheid in Mazurië. Geeft de voorspelling meer dan 5 Bft aan en vaar je je eerste of tweede seizoen, blijf dan in de haven. Het meer loopt niet weg.
Veelgestelde vragen
Wanneer moet je de zeilen reven? Zodra je er voor het eerst aan denkt. Het liefst al in de haven of op rustig water, op basis van de weersverwachting en wat je aan de lucht ziet. Een te vroeg gestoken rif haal je er zo weer uit, een rif steken in een squall is al een reddingsactie.
Maakt reven de boot langzamer? Bij harde wind niet. Een boot met te veel zeil gaat op zijn zij liggen, remt met de romp en zwalkt over de koers. Een gereefde boot vaart rechter en sneller, en de bemanning zit in de kuip in plaats van aan het gangboord te hangen.
Wat doe je als je niet op tijd hebt gereefd voor een squall? Haal eerst de kracht eruit: vier de schoten en loef op. Rol de fok in op de rolfok, dat gaat het snelst. Start dan de motor, zet de boeg dicht bij de windlijn en reef of strijk pas daarna rustig het grootzeil. Probeer nooit te reven met volle kracht in de zeilen.
Is alleen de fok inrollen genoeg in plaats van het grootzeil reven? Voor de eerste vermindering vaak wel. Maar als je veel fok wegrolt en het grootzeil vol laat staan, wordt de boot overdreven loefgierig en zwaar aan het roer. Bij hardere wind reef je dus ook het grootzeil om de balans te bewaren.
Omslagfoto: WEI, WAN-CHEN（魏琬臻） — CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons
