Havenmanoeuvres op de motor: uitvaren en aanleggen zonder stress

Kun je in de haven manoeuvreren zonder stress?

Ja, dat kan. Het hele geheim van havenmanoeuvres is een plan dat je al vóór de golfbreker maakt, een snelheid zo laag als maar kan, en een bemanning die haar taken kent voordat het jacht tussen de steigers vaart. Meer is het niet. Zeilen op koers krijgt bijna iedereen wel voor elkaar. De spanning komt in de haven, want daar is het krap, het waait, en vanaf de steiger kijken vakantiegangers met een ijsje toe. Na 25 jaar jachten uitgeven heb ik duizenden aanleggingen gezien en één ding weet ik zeker: goede manoeuvres zijn saai. Langzaam, stil en zonder geschreeuw.

Plan je pas je eerste tocht, kijk dan eerst in de gids over je eerste charter. Hier nemen we het in- en uitvaren van de haven op de motor onder de loep, stap voor stap.

Stap 1: het plan vóór de golfbreker, niet in de box

De meest gemaakte fout van beginners gebeurt helemaal niet in de box. Die gebeurt even daarvoor, wanneer het jacht de haven binnenvaart zonder plan. Voordat je de golfbreker passeert, minder vaart en beantwoord voor jezelf drie vragen.

• Waar komt de wind vandaan? Kijk naar de vlaggen, naar het water, naar hoe de andere jachten liggen.
• Waar is een vrije plek en langs welke weg vaar je erheen?
• Met welke zijde ga je liggen en vaar je erin met de achtersteven of met de boeg?

De beslissing neem je vóór het binnenvaren. In de box is het te laat om na te denken, daar voer je alleen nog het plan uit. Zie je van veraf geen plek, vaar dan langzaam langs de steigers, bekijk de haven en leg pas daarna aan. Niemand houdt je tijd bij.

Stap 2: "zo langzaam als het kan, zo snel als het moet"

Een oude regel, en hij werkt altijd. Manoeuvreersnelheid is de laagste snelheid waarbij het jacht nog naar het roer luistert. Langzaam betekent: je hebt tijd om te reageren, om te corrigeren, om rustig iets tegen de bemanning te zeggen. En raak je bij zo'n snelheid de steiger met een stootwil, dan is er niets gebeurd. Letterlijk niets.

Ooit zag ik een schipper op half gas de box invaren, want "de wind zat hem op de hielen". Hij remde pas af tegen de zijde van zijn buurman. Dezelfde manoeuvre op laag toerental was geëindigd met een licht tikje van de stootwil en een handdruk op de steiger. Gas gebruik je in korte stootjes, alleen wanneer je stuurvermogen nodig hebt. Niet continu.

Stap 3: de bemanning weet wat ze doet, voordat jullie binnenvaren

De briefing duurt maar even en doe je op open water, niet in de havenmond. Stootwillen hangen aan de zijde waarmee jullie gaan liggen. Landvasten klaar op de boeg en op de achtersteven, gereed om aan te geven. Iedereen heeft één taak en weet welke. Eén persoon op de boeglijn, een tweede op de achterlijn, dat is genoeg.

En het allerbelangrijkste: niemand springt op de steiger. Nooit. Een landvast geef je aan iemand op de steiger, of je stapt rustig van boord als de zijde al tegen de steiger ligt. Van een bewegend jacht op de planken springen is de kortste weg naar een blessure van de hele tocht. En komt de lijn eenmaal op de steiger, dan hoef je hem alleen nog goed te beleggen.

Stap 4: de wind is de baas, jij maakt er gebruik van

Een charterjacht op de Mazuren is licht. De wind zet het sneller zijwaarts dan je intuïtie zegt, en de boeg loopt weg in de wind voordat je kunt reageren. Vecht er niet tegen, maar gebruik het. Heb je de keuze, leg dan aan tegen de wind in: dan remt de wind je gratis af en vaak is gas terugnemen genoeg om het jacht vanzelf te laten stilvallen waar jij het wilt. Aanleggen met de wind in de rug is bergaf rijden zonder remmen. Bewaar dat voor later, als je meer ervaring hebt.

Stap 5: achteruit en het schroefeffect

De schroef in de achteruit remt niet alleen. Hij trekt ook de achtersteven opzij, op een bepaald jacht altijd naar dezelfde kant. Dat heet het schroefeffect en op elk jacht werkt het net iets anders. Doe daarom op de eerste dag van je charter, op rustig water, een simpele test: stop het jacht, schakel in de achteruit en kijk naar welke kant de achtersteven gaat. Vanaf dat moment weet je het en kun je ermee spelen. Je legt aan met de zijde waarnaar de schroef de achtersteven trekt, en de achteruit schuift je vanzelf naar de steiger. Vechten tegen het schroefeffect is een verloren zaak. Ermee samenwerken is gratis hulp bij elke aanlegging.

In de box: meerpalen of een muring, nooit je eigen anker

In de havens van de Mazuren lig je haaks op de steiger, aan meerpalen of aan een muring. Meerpalen zijn palen vóór de steiger: de lijnen leg je er in het voorbijgaan omheen terwijl je de box invaart, afhankelijk van hoe je ligt, met de achtersteven of met de boeg. Een muring is een lijn vanaf de bodem: die pak je met de pikhaak bij de achtersteven, aan de steiger, en je loopt ermee naar de boeg. Je eigen anker gooi je in de haven niet uit. Het anker is voor wilde ankerplekken.

Met de achtersteven of met de boeg gaan liggen? Zoals het jou het beste uitkomt en zoals de box ligt. Je neemt precies evenveel plek in. Met de achtersteven stap je makkelijker op de steiger, met de boeg heb je meer rust in de kuip.

De haven uitvaren: hetzelfde plan, omgekeerde volgorde

Het vertrek plan je net zo als het binnenvaren: waar komt de wind vandaan, welke kant wil je het jacht op draaien, wie doet wat. De lijnen haal je één voor één los, niet allemaal tegelijk. De laatste blijft de lijn die het jacht tegen de wind in houdt, want die werkt tot het allerlaatste moment. Haal je hem te vroeg los, dan legt de wind je boeg op de buurman voordat je überhaupt vaart maakt. Is alles klaar, vaar dan vastberaden weg, in één vloeiende beweging, zonder rukken aan het gas. Even wat meer toeren zodat het jacht op gang komt, en meteen weer terug naar laag.

Aanlegging mislukt? Rondje en nog een keer

De beste manoeuvre die ik afgelopen seizoen zag, was een afgebroken aanlegging. De schipper zag dat de wind hem op het buurjacht drukte, gaf rustig gas bij, voer terug naar open water, maakte een rondje en legde een tweede keer aan, dit keer schoon. Niemand lachte. Een paar oude rotten knikten waarderend.

Een afgebroken aanlegging is professionaliteit, geen afgang. Het slechtste wat je kunt doen is een verkeerde aanlegging doordrukken omdat "je er nu eenmaal aan begonnen bent". Op open water heb je alle tijd van de wereld. In de box heb je seconden. De keuze is simpel.

Spiekbriefje: vijf stappen

Veelgestelde vragen

Wat doe je als de wind hard op de zijde staat? Leg aan met marge aan de loefzijde en laat de wind het jacht zelf op zijn plek schuiven. Als de haven je de keuze geeft, neem dan een box waar je tegen de wind in kunt aanleggen. En waait het echt hard, vraag dan hulp aan iemand op de steiger. Op de Mazuren is dat heel normaal, wij doen het zelf ook.

Aanleggen met de boeg of met de achtersteven? Zoals het jou het beste uitkomt en zoals de box ligt. Haaks op de steiger passen precies evenveel boten, of je nu met de achtersteven of met de boeg ligt. Met de achtersteven stap je makkelijker aan wal, met de boeg is aanleggen tegen de wind in soms makkelijker.

Wat doe je als de motor uitvalt in de haven? Niets abrupts. Een jacht op manoeuvreersnelheid drijft langzaam, je hebt tijd. Hang de stootwillen uit, maak een lijn klaar en geef die aan op de steiger, om een meerpaal of aan iemand op het buurjacht. De motor regel je later wel. Paniek richt meer schade aan dan een uitgevallen motor.

Moet je manoeuvres oefenen vóór de eerste keer een haven invaren? Ja. Ga op de eerste dag naar rustig water en doe een paar aanleggingen bij een boei of een vrije steiger. Test de achteruit, het schroefeffect en de remweg van je jacht. Een momentje oefenen bespaart je zenuwen voor de hele tocht.

Omslagfoto: Ludwig Schneider — CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons