Het NaCzarter-team
· Bijgewerkt
Voorbij Giżycko gaat de route van de Grote Mazurische Meren pas echt open. De nauwe doorvaarten liggen achter je en voor de boeg strekt zich het merencomplex van de Mamry uit: het Dargin met ruim drieduizend hectare water, het voor motoren gesloten, stille Dobskie-meer, en boven het Dargin, op een schiereiland — Sztynort. De grootste jachthaven van de Grote Mazurische Meren, met op een paar minuten lopen van de kade een barokpaleis waar de familie Lehndorff een half millennium zetelde en waar in de oorlog Ribbentrop kwartier hield. Deze streek vult moeiteloos twee, drie dagen van een tocht: overnachten in een Y-boom, een wandeling over de eikenlaan naar het paleis, een lange slag over het Dargin en een dag puur onder zeil op het Dobskie.
Het nieuwe Sztynort: ruim 450 plaatsen aan drijvende steigers
De haven van Sztynort telt vandaag ruim 450 ligplaatsen aan drijvende steigers met Y-bomen — meer dan welke andere haven op de Grote Mazurische Meren ook. Aanleggen in een Y-boom heeft één groot voordeel: je vaart met de boeg of de spiegel tussen twee armen en het jacht ligt ook bij stevige wind vast, zonder gedoe met een anker aan de waterkant. Stroom en water aan de kade zitten bij het liggeld in. Douches en sanitair ook — geen muntjes, geen limiet, en na een week op het water merk je dat verschil.
De trailerhelling kost vanaf ongeveer 50 zloty, de kraan tilt tot 4 ton, en in de zomer draait er een Orlen-brandstofstation op het water, in het seizoen open van 9:00 tot 21:00 uur. Het is een van de weinige plekken in het noorden van de route waar je rechtstreeks vanaf het water tankt. De haven wordt beheerd door Nowy Sztynort Sp. z o.o. — actuele tarieven en informatie staan op de officiële site van de haven.
's Avonds leeft de haven op rond de horeca. De zeilerstaveerne "Zęza" is een instituut — je vindt nauwelijks een Mazurische zeiler zonder minstens één verhaal van daar. Ernaast zitten restaurant Baba Pruska en Memuak Café, dus ook voor een koffie vóór de ochtendbriefing is er een plek. Sztynort staat niet voor niets in de top van de Mazurische havens: weinig havens combineren ruim 450 plaatsen en volledige technische voorzieningen met een avond in de Zęza en een barokpaleis als buurman.
Het Lehndorff-paleis — vijfhonderd jaar één familie
Van de haven naar het paleis van Sztynort loop je een paar minuten. Het barokke hoofdgebouw verrees aan het eind van de zeventiende eeuw, na de brand van het eerdere landhuis in 1656. De zijvleugels kwamen erbij in 1829, de neogotische hoektorens tussen 1860 en 1880. Het geslacht von Lehndorff bezat dit landgoed vanaf de vijftiende eeuw tot 1944/45 — vijfhonderd jaar in dezelfde handen, zeldzaam zelfs naar Oost-Pruisische maatstaven.
De laatste jaren van het landgoed zijn donker en beklemmend. Vanaf 1941 huisde in een deel van het paleis het veldkwartier van Joachim von Ribbentrop, minister van Buitenlandse Zaken van het Derde Rijk — de Wolfsschanze in Gierłoż lag immers vlakbij. De laatste heer van Sztynort, Heinrich von Lehndorff, sloot zich aan bij het complot van 20 juli 1944 tegen Hitler. Hij betaalde ervoor met zijn leven: op 4 september 1944 werd hij opgehangen in de Berlijnse gevangenis Plötzensee. Hij woonde onder één dak met Ribbentrop en spande samen tegen diens opdrachtgever; weinig adressen in Mazurië dragen zo'n gewicht.
Sinds 2009 wordt het paleis beheerd door de Pools-Duitse Stichting voor het Behoud van Cultuurmonumenten, gesteund door de vereniging Lehndorff-Gesellschaft Steinort. De restauratie vordert: op 15 november 2025 werd de vernieuwde voorgevel van de hoofdvleugel onthuld. Binnen wordt nog gewerkt en het interieur is niet regulier te bezoeken — het paleis bekijk je van buiten: de binnenplaats, het park en de eikenlaan die al sinds de zeventiende eeuw is aangeplant. In het seizoen is er een informatiepunt en de stichtingen organiseren af en toe evenementen; kijk vóór je afvaart even naar hun actuele programma.
Dargin: veel water en één serieuze valkuil
Het Dargin beslaat 30,3 km² en gaat tot 37,6 meter diep — het grootste meer van het hele Mamry-complex. In het zuiden sluit het aan op het Kisajno, in het westen via de nauwe doorgang Łabap op het Dobskie-meer, in het noorden op de Kirsajty. Ruimte is er genoeg om zelfs op een weekend in augustus een lange, schone slag te zeilen zonder voortdurend naar andere jachten te hoeven turen.
Eén plek vraagt echter volle aandacht. Zo'n 400 meter ten zuiden van de kaap Sztynorcki Róg liggen de "stenen van Sztynort" — een uitgestrekte ondiepte met een stenige bodem, bij normale waterstand vanaf het dek volstrekt onzichtbaar. Ze is gemarkeerd met kardinale betonning, en die betonning lees je — je snijdt de hoek niet af "omdat je hier al jaren vaart". Een kei onder de kiel maakt sneller een einde aan een tocht dan windstilte.
Het tweede om te onthouden: de doorvaart van het Dargin naar de Kirsajty loopt onder de brug van Sztynort door en vereist het strijken van de mast. Daarna voert de route door de ondiepe, met riet dichtgegroeide Kirsajty naar het open Mamry-meer — dat is een heel ander soort varen. Wie de mast niet wil of kan strijken, voor die blijven het Dargin en het Dobskie het natuurlijke eindpunt van de noordelijke tocht.
Dobskie: onder zeil, zonder uitlaatgassen
Het Dobskie-meer meet 1776 hectare en is tot 22,5 meter diep, maar wat je het eerst opvalt is wat hier ontbreekt: het geronk van motoren. Sinds 24 mei 1976 is het hele meer een natuurreservaat, onder toezicht van de regionale natuurbeschermingsdienst RDOŚ in Olsztyn (1818,47 hectare volgens het Poolse register CRFOP). Verbrandingsmotoren zijn er verboden — het is tegelijk stiltegebied en waterreservaat, en de natuurbeschermingsregels sluiten formeel alle motorvaartuigen uit. Zeilen mag. Het resultaat: via de Łabap vaar je water op waar je alleen de wind in het want en de vogels hoort. Op de Mazurische meren wordt dat een steeds zeldzamere ervaring.
De eilanden van het reservaat mag je niet betreden, en dat is geen regel die alleen op papier bestaat. Op Wysoki Ostrów, ook wel het Aalscholvereiland genoemd, broedt een kolonie van zo'n 700 paar (cijfers uit 2011) — je ziet, hoort en ruikt haar al van ver, dus aan land gaan heeft niemand nodig. Het reservaat is ook een toevluchtsoord van de zeearend; wie geduldig de lucht afzoekt, maakt een goede kans er een te spotten. Gilma, het grootste eiland van het meer, verbergt een ringwalburcht die onderzoekers in verband brengen met de Pruisische Galinden en de vroege middeleeuwen — ook die bekijk je uitsluitend vanaf het dek.
Op het schiereiland tussen het Dobskie enerzijds en het Kisajno en Dargin anderzijds ligt het keienveld Fuledzki Róg: enkele duizenden zwerfkeien, hierheen gesleept door de ijskap, de grootste met een omtrek van zo'n 9,3 meter. Sinds 1963 beschermd als zelfstandig reservaat, tegenwoordig onderdeel van het reservaat Dobskie en zo'n 40 hectare groot. Het is een van de grootste keienvelden van Mazurië. Gedetailleerde regels voor ankeren op het Dobskie geven de voorschriften niet — dus geldt gezond zeilersverstand: ga veilig voor anker en spaar de bodem.
Zo past het in een tocht
De vaarroute van Giżycko naar Węgorzewo telt 25,2 km. Van Giżycko naar Sztynort is het over het water ongeveer 15 km, van Sztynort naar Węgorzewo nog eens 13 à 14 km. Onder zeil reken je voor elk van die etappes gerust een halve dag — dan blijft er tijd over voor een lunch, een wandeling naar het paleis en een avond in de Zęza. De gemarkeerde route vanuit Sztynort loopt door het kanaal het Dargin op, dan langs de oostoever van het meer, onder de brug van Sztynort door (mast strijken!) en door de rietrijke Kirsajty naar de Mamry. Voor een nacht buiten de haven noemen zeilers graag de landtong Królewski Róg met zijn bivakterrein. Wie meer tijd heeft, past deze hele streek in een langere tocht over de Grote Meren — het noorden van de route komt dan het best tot zijn recht, want je hoeft nergens haast te maken.
Voor bemanningen die over land aankomen: Sztynort is een dorp in de gemeente Węgorzewo, gelegen op een schiereiland. Vanaf de nationale weg DK63 rijd je er via Pozezdrze of Ogonki en verder via Harsz naartoe. Vanuit Giżycko is het zo'n 25 à 30 km, ruwweg een half uur rijden — een jacht ophalen in de haven op zaterdagmiddag is logistiek dus eenvoudig.
Veelgestelde vragen
Hoeveel ligplaatsen heeft de haven van Sztynort en welke voorzieningen zijn er? Ruim 450 plaatsen aan drijvende steigers met Y-bomen — daarmee is het de grootste jachthaven van de Grote Mazurische Meren. Stroom en water aan de kade en onbeperkt gebruik van douches en sanitair zitten bij het liggeld in; ter plaatse zijn een trailerhelling (vanaf ca. 50 zloty), een kraan tot 4 ton en een seizoensgebonden Orlen-brandstofstation op het water (9:00–21:00).
Mag je op het Dobskie-meer op de motor varen? Nee. Het hele meer is een natuurreservaat en stiltegebied — verbrandingsmotoren zijn verboden en formeel geldt het verbod voor alle motorvaartuigen. Zeilen is toegestaan; daarnaast geldt een betredingsverbod voor de eilanden, waaronder Gilma en Wysoki Ostrów.
Kun je het Lehndorff-paleis in Sztynort bezoeken? Het interieur wordt gerestaureerd en is niet regulier te bezichtigen — het paleis bekijk je van buiten: de binnenplaats, het park en de historische eikenlaan. De voorgevel werd na restauratie onthuld op 15 november 2025; in het seizoen is er een informatiepunt en de stichting organiseert af en toe evenementen, waarvan je de data het best vooraf checkt.
Hoe vaar je van Sztynort naar Giżycko en hoelang duurt dat? De waterroute is ongeveer 15 km en maakt deel uit van het traject Giżycko–Węgorzewo (in totaal 25,2 km). Onder zeil plan je voor deze etappe gerust een halve dag, met marge voor wind en drukte op de route; wie door het kanaal van Giżycko wil, checkt vooraf de openingstijden van de draaibrug.
Moet de mast worden gestreken voor de doorvaart van het Dargin naar de Kirsajty? Ja. De route loopt onder de brug van Sztynort door en de mast moet plat; daarna vaar je door de ondiepe, met riet begroeide Kirsajty naar de Mamry. Heeft het jacht geen goed werkend maststrijksysteem, dan blijft het Dargin de natuurlijke grens van de tocht.
De eenvoudigste manier om deze streek te leren kennen is je tocht hier te beginnen — je haalt het jacht op aan de kade en het Dargin en het Dobskie liggen direct achter de havendam. Bekijk de beschikbare jachten voor een charter vanuit Sztynort en leg je datum vast — de weken van juli en augustus zijn het eerst uit de agenda.
Foto: Wikimedia Commons (publiek domein).
